Celem przeprowadzonych badań było określenie składu rodzajowego oraz nasilenia występowania grzybów entomopatogenicznychw glebach pobranych z terenów przemysłowych zlokalizowanych na terenie miasta Siedlce. Materiał do badań stanowiły próbki glebowe pobrane w 2025 roku z siedmiu powierzchni badawczych w dwóch terminach: wiosna i jesień. Grzyby entomopatogeniczne izolowano za pomocą wysiewu roztworów glebowych na podłoże hodowlane. Wyniki wyrażono w postaci liczby jednostek tworzących kolonie po­szczególnych rodzajów grzybów entomopatogenicznych w 1 g suchej gleby. Badania przeprowadzone w terminie wiosennym i jesiennym wykazały w pobranych próbkach glebowych występowanie czterech rodzajów grzybów entomopatogenicznych: Beauveria spp., Metar­hizium spp., Cordyceps spp. i Akanthomyces spp. Dominującym rodzajem grzybów entomopatogenicznych wyizolowanych z badanych gleb, zarówno w jesiennym, jak i wiosennym terminie badań był rodzaj Metarhizium spp., który wytworzył kolonie w próbkach gleby pobranych ze wszystkich stanowisk badawczych.

The aim of the study was to determine the generic composition and prevalence of entomopathogenic fungi in soils collected from indus­trial areas located in the city of Siedlce. The study material consisted of soil samples collected in 2025 from seven study plots in two peri­ods: spring and autumn. Entomopathogenic fungi were isolated by sowing soil solutions onto a culture medium. Results were expressed as the number of colony-forming units of individual entomopathogenic fungi genera in 1 g of dry soil. The studies conducted in spring and autumn showed the presence of four types of entomopathogenic fungi in the collected soil samples: Beauveria spp., Metarhizium spp., Cordyceps spp., and Akanthomyces spp. The dominant type of entomopathogenic fungi isolated from the tested soils in both autumn and spring was the genus Metarhizium spp., which formed colonies in the soil samples collected from all research sites.

Augustyniuk-Kram A. 2010. Organizmy pożyteczne w strategiach biologicznego zwalczania – grzyby owadobójcze. Studia Eco­logiae et Bioethicae 8 (1): 45–54.

Augustyniuk-Kram A., Kram K.J. 2012. Entomopathogenic fungi as an important natural regulator of insect outbreaks in forests. s. 265–294. W: Forest Ecosystems – More than Just Trees (J.A. Blanco, Y.-H. Lo, red.). IntechOpen Limited, London, 482 ss. ISBN 978-953-51-0202-1. DOI: 10.5772/30596

Bałazy S. 2004. Znaczenie obszarów chronionych dla zachowania zasobów grzybów entomopatogenicznych. Kosmos 53 (1): 5–16.

Bourceret A., Cébron A., Tisserant E., Poupin P., Bauda P., Beguiristain T., Leyval C. 2016. The bacterial and fungal diversity of an aged PAH‐ and heavy metal‐contaminated soil is affected by plant cover and edaphic parameters. Microbial Ecology 71: 711–724. DOI: 10.1007/s00248-015-0682-8

Domański B. 2001. Przekształcenia terenów poprzemysłowych w województwach śląskim i małopolskim – prawidłowości i uwa­runkowania. Prace Komisji Geografii Przemysłu PTG 3: 51–59.

Gałązka A., Grządziel J., Gałązka R., Gawryjołek K., Ukalska‐Jaruga A., Smreczak B. 2020. Fungal community, metabolic diver­sity, and glomalin‐related soil proteins (GRSP) content in soil contaminated with crude oil after long‐term natural bioremedia­tion. Frontiers in Microbiology 11: 572314. DOI: 10.3389/fmicb.2020.572314

Gola D., Dey P., Bhattacharya A., Mishra A., Malik A., Namburath M., Ahammad S.Z. 2016. Multiple heavy metal removal using an entomopathogenic fungi Beauveria bassiana. Bioresource Technology 218: 388–396. DOI: 10.1016/j.biortech.2016.06.096

Humber A.R. 2012. Identification of entomopathogenic fungi. s. 151–187. W: Manual of Techniques in Invertebrate Pathology, 2nd edition (L.A. Lacey, red.). Academic Press, London, 504 ss. ISBN 978-012-38-6899-2. DOI: 10.1016/B978-0-12-386899- 2.00006-3

Inglis G.D., Enkerli J., Goettel M.S. 2012. Laboratory techniques used for entomopathogenic fungi: Hypocreales. s. 189–253. W: Manual of Techniques in Invertebrate Pathology, 2nd edition (L.A. Lacey, red.). Academic Press, London, 504 ss. ISBN 978-012-38-6899-2. DOI: 10.1016/B978-0-12-386899-2.00007-5

Jaronski S.T. 2023. Mass production of entomopathogenic fungi – state of the art. Chapter 11. s. 317–357. W: Mass Production of Beneficial Organisms. Second edition. Invertebrates and Entomopathogens ( J.A. Morales-Ramos, M. Guadalupe Rojas D.I., Shapiro-Ilan, red.). Academic Press, London, 640 ss. ISBN 978-0-12-822106-8. DOI: 10.1016/B978-0-12-822106- 8.00017-8

Keller S., Zimmermann G. 1989. Mycopathogens of soil insects. s. 239–270. W: Insect – Fungus Interactions (N. Wilding, N.M. Collins, P.M. Hammond, J.F. Webber, red.). Academic Press, London, 344 ss. ISBN 978-0-12-751800-8. DOI: 10.1016/ B978-0-12-751800-8.50016-1

Lu H.L., St. Leger R.J. 2016. Insect immunity to entomopathogenic fungi. Advances in Genetics 94: 251–285. DOI: 10.1016/ bs.adgen.2015.11.002

Majchrowska-Safaryan A., Tkaczuk C. 2021. Abundance of entomopathogenic fungi in leaf litter and soil layers in forested habitats in Poland. Insects 12 (2): 134. DOI: 10.3390/insects12020134

Majchrowska-Safaryan A., Tkaczuk C., Baj-Wójtowicz B. 2023. Występowanie grzybów entomopatogenicznych w glebach sie­dlisk o zróżnicowanym użytkowaniu. Agronomy Science 78 (1): 5–18. DOI: 10.24326/as.2023.4956

Mantzoukas S., Lagogiannis I., Eliopoulos P.A. 2026. Entomopathogenic fungi in peri-urban green spaces: a reservoir for seasonal biological control of insect pests. Forests 17 (3): 347. DOI: 10.3390/f17030347

Mantzoukas S., Pettas I., Lagogiannis I. 2020. Stored product pests as models for trapping entomopathogenic fungi from olive tree orchards in Western Greece. Journal of Stored Products Research 87: 101584. DOI: 10.1016/j.jspr.2020.101584

Okrasińska A., Decewicz P., Majchrowska M., Dziewit L., Muszewska A., Dolatabadi S., Kruszewski Ł., Błocka Z., Pawłowska J. 2022. Marginal lands and fungi – linking the type of soil contamination with fungal community composition. Environmental Microbiology 24 (8): 3809–3825. DOI: 10.1111/1462-2920.16007

Pancewicz A. 2012. Przyrodnicza rewitalizacja terenów poprzemysłowych. Czasopismo Techniczne. Architektura 109 (3-A): 313–317.

Sosnowska D. 2005. Biopreparaty grzybowe w biologicznym zwalczaniu szkodników upraw szklarniowych i polowych. Postępy Nauk Rolniczych 52 (5): 17–27.

Strasser H., Forer A., Schinner F. 1996. Development of media for the selective isolation and maintenance of virulence of Beau­veria brongniartii. s. 125–130. W: Proceedings 3rd International Workshop on Microbial Control of Soil Dwelling Pests (T.A. Jackson, T.R. Glare, red.). AgResearch, Lincoln, New Zealand.

Tkaczuk C. 2008. Występowanie i potencjał infekcyjny grzybów owadobójczych w glebach agrocenoz i środowisk seminatural­nych w krajobrazie rolniczym. Rozprawa Naukowa nr 94. Wydawnictwo Akademii Podlaskiej, Siedlce, 160 ss.

Tkaczuk C., Król A., Majchrowska-Safaryan A., Niecewicz Ł. 2014. The occurrence of entomopathogenic fungi in soils from fields cultivated in a conventional and organic system. Journal of Ecological Engineering 15 (4): 137–144. DOI: 10.12911/22998993.1125468

Tkaczuk C., Majchrowska-Safaryan A., Dadak M. 2025. Comparative analysis of the occurrence of entomopathogenic fungi in soils from flower strips and lawns in urban space. Sustainability 17 (17): 7819. DOI: 10.3390/su17177819

Vänninen I. 1996. Distribution and occurrence of four entomopathogenic fungi in Finland: effect of geographical location, habitat type and soil type. Mycological Research 100 (1): 93–101. DOI: 10.1016/S0953-7562(96)80106-7