Biologiczna ochrona roślin stanowi dziś jeden z priorytetów integrowanej ochrony roślin. Instytut Ochrony Roślin – Państwowy Instytut Badawczy od początku swojej działalności prowadzi kompleksowe badania nad wykorzystaniem czynników biologicznych w praktyce, takich jak wirusy, bakterie, grzyby, nicienie owadobójcze oraz entomofagi. Dorobek Instytutu obejmuje opracowanie technologii przemysłowej i wdrożenie do praktyki pierwszych w Polsce środków biologicznych opartych na bakterii Bacillus thuringiensis oraz wirusach, grzybach i nicieniach owadobójczych w ochronie upraw szklarniowych, polowych i grzybów jadalnych. Przedstawiono dorobek Instytutu w zakresie badań nad biologiczną ochroną roślin, od pionierskich prac w latach 50. XX wieku dotyczących biologicznego zwalczania stonki ziemniaczanej po współczesne innowacyjne rozwiązania. Ponad siedemdziesięcioletnie doświadczenie Instytutu stanowi dziś solidny fundament dla dalszego rozwoju biologicznej ochrony roślin w Polsce i na świecie.

Biological plant protection is currently one of the priorities of integrated plant protection. Since its inception, the Institute of Plant Protection – National Research Institute has conducted comprehensive research on the practical application of biological agents, such as viruses, bacteria, fungi, nematodes, and entomophages. The Institute’s achievements include the development of industrial technology and the implementation of the first biological agents in Poland based on the Bacillus thuringiensis bacterium and viruses, fungi, and nematodes for the protection of greenhouse and field crops, as well as edible mushrooms. The Institute’s achievements in biological plant protection research are presented, from the pioneering work in the 1950s on the biological control of the Colorado potato beetle to contemporary innovative solutions. The Institute’s over seventy years of experience today provide a solid foundation for the further development of biological plant protection in Poland and worldwide.

Atkins S.D., Clark I.M., Sosnowska D., Hirsch P.R., Kerry B.R. 2003. Detection and quantification of Plectosphaerella cucumerina, a potential biological control agent of potato cyst nematodes, by using conventional PCR, real-time PCR, selective media, and baiting. Applied and Environmental Microbiology 69 (8): 4788–4793. DOI: 10.1128/AEM.69.8.4788-4793.2003

Bereś P.K. 2013. Studium nad doskonaleniem integrowanej ochrony kukurydzy przed zachodnią kukurydzianą stonką korzeniową (Diabrotica virgifera virgifera Le Conte) i omacnicą prosowianką (Ostrinia nubilalis Hbn.). Rozprawy Naukowe Instytutu Ochrony Roślin – Państwowego Instytutu Badawczego, Zeszyt 29, 183 ss.

Błońska A. 1957. Patogeniczne grzyby stonki ziemniaczanej (Leptinotarsa decemlineata Say) z rodzaju Beauveria. Roczniki Nauk Rolniczych 74 A-2: 359–372.

Brzeziński K. 1988. Perspektywy zastosowania Macrolophus costalis w integrowanych systemach ochrony upraw szklarniowych. Materiały 28. Sesji Naukowej Instytutu Ochrony Roślin, cz. 2: 231–240.

Carson R. 1962. Silent Spring (Milcząca wiosna). Wydawnictwo Penguin Books, 320 ss. ISBN 978-01-411-849-44.

Domagała T. 1986. Badania nad nowym introdukowanym gatunkiem afidofaga Cycloneda limbifer Casey (Coleoptera, Coccinellidae). Materiały 26. Sesji Naukowej Instytutu Ochrony Roślin, cz. 2: 263–270.

Fiedler Ż. 2003. Badania wstępne nad wykorzystaniem biedronki Stethorus punctillum do zwalczania Tetranychus urticae. Progress in Plant Protection/Postępy w Ochronie Roślin 43 (2): 610–612.

Fiedler Ż. 2004. Integrowana metoda zwalczania wciornastka zachodniego Frankliniella occidentalis Pergande na fasoli w szklarni. Progress in Plant Protection/Postępy w Ochronie Roślin 44 (2): 672–674.

Fiedler Ż., Sosnowska D. 2007. Nematophagous fungus Paecilomyces lilacinus (Thom) Samson is also a biological agent for control of greenhouse insects and mite pests. BioControl 52 (4): 547–558. DOI: 10.1007/s10526-006-9052-2

Fiedler Ż., Sosnowska D. 2008. Wpływ różnych koncentracji zarodników grzybów pasożytniczych w ograniczaniu populacji wciornastka zachodniego Frankliniella occidentalis oraz drapieżców: Amblyseius cucumeris i Orius laevigatus. Progress in Plant Protection/Postępy w Ochronie Roślin 48 (4): 1285–1289.

Hackett K.J., Lipa J.J., Gasparich G.E., Lynn D.E., Konai M., Camp M., Whitcomb R.F. 1997. The spiroplasma motility inhibition test, a new method for determining intraspecific variation among Colorado potato beetle spiroplasma. International Journal of Systematic and Evolutionary Microbiology 47 (1): 33–37. DOI: 10.1099/00207713-47-1-33

Hokkanen H.M.T., Lipa J.J. 1995. Occurrence and dynamics of Nosema meligethi (Microsporida) in populations of Meligethes aeneus (Coleoptera, Nitidulidae) in Finland. Entomologica Fennica 6 (1): 11–18. DOI: 10.33338/ef.83832

Jasiewicz J., Piekarczyk J., Stępień Ł., Tkaczuk C., Sosnowska D., Urbaniak M., Ratajkiewicz H. 2024. Multidimensional discriminated analysis of species, strains and culture age of closely related entomopathogenic fungi using reflectance spectroscopy. Spectrochimica Acta Part A: Molecular and Biomolecular Spectroscopy 313. DOI: 10.1016/j.saa.2024.124135

Kierzek R., Sosnowska D., Pruciak-Nowak A. 2024. Impact of tillage and no-tillage cultivation on the occurrence of entomopthogenic fungi in soil with integrated plant protection. Journal of Plant Protection Research 64 (4): 402–411. DOI: 10.24425/jppr.2024.151823

Kowalska T. 1969. Introdukcja Encarsia formosa Gah. – pasożyta mączlika szklarniowego Trialeurodes vaporariorum Westw. Biuletyn Instytutu Ochrony Roślin 44: 341–352.

Lipa J.J. 1967a. Studies on gregarines (Gregarinomorpha) of arthropods in Poland. Acta Protozoologica 5: 92–179.

Lipa J.J. 1967b. Udział metod biologicznych w integrowanych programach ochrony roślin. Biuletyn Instytutu Ochrony Roślin 36: 23–30.

Lipa J.J., Borusiewicz K. 1977. Microsporidians parasitizing the green tortrix (Tortrix viridana L.) in Poland and their role in the collapse of the tortrix outbreak in Puszcza Niepołomicka during 1970–1974. Acta Protozoologica 15 (4): 529–536.

Lipa J.J., Ziemnicka J. 1971. Studies on the granulosis virus of cutworms Agrotis spp. (Lepidoptera, Noctuidae). Acta Microbiologica Polonica B, 3 (3): 155–162.

Lipa J.J., Ziemnicka J., Lipa I. 1972. Badania nad infekcyjnością wirusa nuklearnej poliedrozy Borrelinavirus agrotidis Lipa, Ziemnicka et Gudz-Gorban dla dziewięciu gatunków sówek (Noctuidae). Prace Naukowe Instytutu Ochrony Roślin 14 (1): 47–64.

Piątkowski J. 1990. Perspektywa zastosowania Amblyseius cucumeris w biologicznej ochronie upraw szklarniowych w Polsce. Materiały 30. Sesji Naukowej Instytutu Ochrony Roślin, cz. 2: 280–284.

Piątkowski J. 1996. Integrowana ochrona upraw matecznych krotona przed szkodnikami. Progress in Plant Protection/Postępy w Ochronie Roślin 36 (2): 51–57.

Piątkowski J. 1999. Podstawy wykorzystania drapieżnego roztocza Hypoaspis aculeifer Can. (Acarina: Laelapidae) w biologicznym zwalczaniu ziemiórek. Rozprawy Naukowe Instytutu Ochrony Roślin, Zeszyt 4, 41 ss.

Pruszyński S. 1976. Możliwości i zakres stosowania drapieżnego roztocza Phytoseiulus persimilis w biologicznym zwalczaniu przędziorków w uprawach szklarniowych. Biuletyn Instytutu Ochrony Roślin 60: 379–394.

Pruszyński S., Piątkowski J. 1984. Amblyseius mckenziei (Acarina, Phytoseiidae) – introdukowany do Polski wróg naturalny wciornastków. Materiały 24. Sesji Naukowej Instytutu Ochrony Roślin: 243–249.

Rosas-García N.M. 2023. The chronicle of the ups and downs that made Bacillus thuringiensis a natural insecticides. Revista Colombiana de Biotecnologia 25 (1): 78–91. DOI: 10.15446/rev.colomb.biote.v.25n1.107313

Sosnowska D. 1996. Fungi occurring on sugarbeet nematode (Heterodera schachtii Schmidt) in Wielkopolska region. W: Insect Pathogens and Insect Parasitic Nematodes (P.H. Smits, red.). IOBC-WPRS Bulletin 19 (9): 204–207.

Sosnowska D., Banaszak H. 1998. Występowanie pasożytniczych grzybów w populacji mątwika burakowego (Heterodera schachtii Schmidt) w rejonie Torunia. Progress in Plant Protection/Postępy w Ochronie Roślin 38 (2): 455–460.

Sosnowska D., Banaszak H. 2000. The effect of organic fertilizers on fungi parasitization of beet cyst nematode (Heterodera schachtii Schmidt) eggs in sugar beet cultivated in a three years rotation. Journal of Plant Protection Research 40 (1): 73–79.

Sosnowska D., Bourne J.M., Kerry B.R. 2001a. Rozwój i infekcyjność Verticillium chlamydosporium w biologicznym zwalczaniu Meloidogyne hapla Chitwood w zależności od różnych temperatur. Progress in Plant Protection/Postępy w Ochronie Roślin 42 (2): 634–637.

Sosnowska D., Fiedler Ż. 2010. Biologiczna ochrona upraw pod osłonami jako przykład udanego wykorzystania metody biologicznej. Progress in Plant Protection/Postępy w Ochronie Roślin 50 (3): 1080–1088.

Sosnowska D., Mauchline T.H., Bourne J.M., Kerry B.R. 2001b. Screening of Polish, other European and tropical isolates of Verticillium chlamydosporium to assess their potential as biological control agents of root-knot nematodes. Journal of Plant Protection Research 41 (1): 77–84.

Sosnowska D., Piątkowski J. 1995. Nowy preparat biologiczny do zwalczania mączlika szklarniowego. Ochrona Roślin 11: 7–9.

Sosnowska D., Piątkowski J. 1996. Efficacy of entomopathogenic fungus Paecilomyces fumosoroseus against whitefly (Trialeurodes vaporariorum) in greenhouse tomato cultures. W: Insect Pathogens and Insect Parasitic Nematodes (P.H. Smits, red.). IOBC- -WPRS Bulletin 19 (9): 179–182.

Tomalak M. 1997. New morphological variants of infective juveniles associated with mutations in four sex-linked genes of Steinernema feltiae (Filipjev) (Nematoda: Steinernematidae). Fundamental and Applied Nematology 20 (6): 541–550.

Tomalak M. 1998. Selekcja i mutageneza w genetycznym doskonaleniu nicieni owadobójczych dla celów biologicznego zwalczania szkodników. Instytut Ochrony Roślin, Poznań, 94 ss.

Węgorek W. 1978. Ewolucja problematyki naukowej ochrony roślin na przestrzeni ubiegłych 60 lat. Materiały 18. Sesji Naukowej Instytutu Ochrony Roślin, cz. 1: 25–38.

Ziemnicka J. 2000. Rola bakulowirusa SsMNPV w regulacji liczebności populacji białki wierzbówki Stolpnotia salicis L. (Lepidoptera: Lymantriidae). Rozprawy Naukowe Instytutu Ochrony Roślin, Zeszyt 6, 85 ss.

Ziemnicka J. 2002. Efekt łącznego stosowania dwóch patogenów w walce z owocówką jabłkóweczką (Carpocapsa pomonella L.). Progress in Plant Protection/Postępy w Ochronie Roślin 42 (2): 452–455.